Khi mùa Giáng sinh đến gần, mỗi quốc gia lại có những cách đón chào khác nhau. Người Mỹ nướng gà tây và bánh Giáng sinh, người Đức trưng bày những phiên chợ Noel rực rỡ, người Na Uy có tục giấu chổi đêm Giáng sinh để tránh “phù thủy mùa đông”. Còn với người Nhật, Giáng sinh lại được nhắc đến bằng hình ảnh quen thuộc như những xô gà rán KFC nóng hổi, thơm lừng và những hàng dài người xếp hàng chờ mua từ chiều tối ngày 24/12.
Truyền thống nghe có vẻ kỳ lạ này đã tồn tại hơn 40 năm và trở thành một phần của Giáng sinh ở xứ sở Phù Tang. Vậy điều gì khiến KFC – một thương hiệu đồ ăn nhanh của Mỹ trở thành món ăn “mặc định” vào dịp Giáng sinh Nhật Bản?
Giáng sinh ở Nhật – một ngày lễ không mang màu sắc tôn giáo
Khác với phương Tây, nơi Giáng sinh là dịp đoàn tụ gia đình, tại Nhật Bản, Giáng sinh không phải ngày nghỉ quốc gia. Chỉ khoảng 1-2% dân số theo đạo Thiên Chúa, nên Giáng sinh tại Nhật chủ yếu mang ý nghĩa lễ hội hơn là tôn giáo.
Trong tiếng Nhật, người ta gọi Giáng sinh là một “event mùa đông”. Đây là dịp để trang trí nhà cửa, tổ chức tiệc nhỏ hoặc các cặp đôi hẹn hò. Những món ăn truyền thống như gà tây nướng hay bánh pudding Noel gần như không xuất hiện trong bữa tối của người Nhật.
Chính vì không có món ăn đặc trưng cho dịp này, Nhật Bản vô tình tạo ra khoảng trống văn hóa – một khoảng trống mà KFC đã khéo léo lấp đầy.
Khi gà tây khan hiếm và văn hóa phương Tây trở nên hấp dẫn
Vào thập niên 70, gà tây là loại thực phẩm hiếm và gần như không thể mua được ở Nhật. Bếp Nhật cũng nhỏ, không có lò nướng lớn để chế biến những con gà tây nặng vài kilogram như phương Tây.
Trong khi đó, Nhật Bản đang trong thời kỳ tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ, người dân dần tiếp cận văn hóa phương Tây qua điện ảnh và truyền thông. Hình ảnh bữa tối Giáng sinh với món gà nướng lớn trở thành biểu trưng của “một mùa lễ phương Tây” mà người Nhật muốn trải nghiệm.
Không có gà tây, họ chọn thứ gần nhất – gà rán. Và đó là thời điểm KFC xuất hiện với một chiến dịch tiếp thị đầy táo bạo.
Chiến dịch kinh điển “Kurisumasu ni wa Kentakkii!” – bước ngoặt của KFC tại Nhật
Năm 1974, KFC Nhật Bản tung ra chiến dịch quảng cáo 「クリスマスにはケンタッキー！」 – “Kurisumasu ni wa Kentakkii” hay “Kentucky cho Giáng sinh”.
Ý tưởng rất đơn giản nhưng hiệu quả lại vượt xa mong đợi, nếu người phương Tây ăn gà tây, thì người Nhật có thể dùng gà rán để thay thế. Chiến dịch này nhanh chóng tạo thành cơn sốt vì nó chạm đúng tâm lý thời điểm đó, người Nhật muốn trải nghiệm Giáng sinh theo kiểu phương Tây nhưng vẫn tiện lợi và phù hợp với lối sống của họ.
Hiệu quả của chiến dịch nhanh đến mức năm 2018, KFC Nhật Bản ghi nhận doanh thu 6,9 tỉ yên chỉ trong 5 ngày từ 21-25/12, con số đủ để biến KFC thành “món ăn quốc dân” mỗi mùa Giáng sinh.
Đến nay, nhiều cửa hàng KFC tại Nhật yêu cầu khách hàng đặt trước từ cuối tháng 10 nếu muốn mua gà vào tối 24/12. Không ít gia đình coi việc đặt KFC Giáng sinh là nghi thức quen thuộc, giống như người phương Tây chuẩn bị gà tây vậy.
Vì sao KFC thành công tại Nhật hơn các thương hiệu khác?
Ngoài chiến dịch marketing thông minh, còn có nhiều yếu tố văn hóa giúp KFC trở thành biểu tượng của lễ Giáng sinh. Trước hết, hình ảnh Colonel Sanders – người sáng lập KFC với mái tóc trắng, râu dài và cặp kính tròn khiến nhiều trẻ em Nhật liên tưởng đến ông già Noel. Trong mùa Giáng sinh, hầu hết cửa hàng KFC còn mặc cho bức tượng Colonel một bộ đồ Santa đỏ rực, tạo nên cảm giác thân thuộc.
Thứ hai, văn hóa Nhật rất coi trọng sự tiện lợi. Gà rán KFC vừa nhanh, vừa dễ chia sẻ, lại phù hợp với những buổi tiệc nhỏ trong gia đình. Điều này trùng khớp với cách người Nhật đón Giáng sinh nhẹ nhàng, vui vẻ nhưng không phô trương.
Cuối cùng, khi một thói quen được nhiều người làm theo, nó dần trở thành “truyền thống”. Người Nhật gọi đây là 習慣化 (shuukanka) – quá trình một hành động thường xuyên lặp lại trở thành một phần của văn hóa.
Từ một chiến dịch quảng cáo đến một phong tục mùa đông của người Nhật
Ngày nay, khi đi qua các khu phố đông đúc ở Tokyo hay Osaka vào tối 24/12, bạn sẽ dễ dàng bắt gặp cảnh tượng người người xếp hàng dài trước các cửa hàng KFC. Nhiều gia đình chuẩn bị hẳn “KFC Christmas Bucket” và coi đó như một phần không thể thiếu của lễ Giáng sinh.
Giáng sinh ở Nhật không cần phải giống phương Tây. Họ không cố tái hiện mọi thứ theo chuẩn châu Âu, họ chỉ chọn giữ lại những điều phù hợp với nhịp sống và văn hóa của mình. Gà rán KFC trở thành biểu tượng của sự giao thoa giữa truyền thống mới và lối sống hiện đại, giữa ảnh hưởng phương Tây và bản sắc Nhật Bản.
Khi tìm hiểu một phong tục, bạn đang bước gần hơn vào văn hóa của một đất nước
Câu chuyện KFC và Giáng sinh tại Nhật không đơn thuần là ví dụ về một chiến dịch marketing thành công. Đây còn là lời giải thích rõ ràng cho cách người Nhật tiếp nhận văn hóa ngoại lai, sau đó điều chỉnh, chọn lọc và biến nó thành một phần đời sống của chính mình. Tìm hiểu về văn hóa Nhật Bản, dù xuất phát từ một phong tục nhỏ, cũng giúp chúng ta hiểu hơn về lối suy nghĩ, cách sống và khả năng thích nghi đặc trưng của người Nhật.
Người Nhật có khái niệm 文化を味わう – “thưởng thức văn hóa”, tức là cảm nhận văn hóa một cách trọn vẹn. Điều này thể hiện trong nhiều khía cạnh, từ thói quen ẩm thực, phong tục mùa lễ hội, cho đến cách họ sử dụng ngôn ngữ và diễn đạt cảm xúc. Văn hóa Nhật không tách rời ngôn ngữ; hiểu được ngôn ngữ cũng là mở cánh cửa bước vào thế giới quan của họ.
Vì vậy, nhiều người tìm đến tiếng Nhật như một hành trình khám phá, hiểu hơn về những câu chuyện phía sau một phong tục, một từ vựng hay một lối ứng xử. Và tại những nơi đào tạo tiếng Nhật như Nhật ngữ Tâm Việt, việc học không chỉ là ngôn ngữ, mà còn là hành trình khám phá văn hóa, thói quen, phong tục,… những điều làm nên bản sắc Nhật Bản ngày nay.
Nguồn ảnh | KFC Japan
